Media, maatschappij en politiek

Doel vak

Na afronding van dit vak is de student in staat om:
• de onderlinge afhankelijkheidsrelaties tussen de media/journalisten,
politieke actoren en het publiek in theoretische termen te benoemen en
verklaren;
• de effecten van berichtgeving in de media op het gedrag van politici
en politieke partijen en het brede publiek op basis van theorie te
verklaren en voorspellen;
• actuele media-gerelateerde vraagstukken in de publieke sfeer te duiden
in theoretische termen;
• effecten van mediaberichtgeving via sociale en traditionele media op
de samenleving als geheel (in termen van bijvoorbeeld polarisatie of
politieke deelname) te verklaren en voorspellen;
• te reflecteren op de toenemende economische, sociale en politieke
relevantie de data-industrie door grote mediabedrijven;
• te reflecteren op ethische en normatieve aspecten van actuele
media-gerelateerde vraagstukken in de publieke sfeer en van daaruit
aanbevelingen te doen aan verschillende actoren (journalisten,
mediabedrijven of politieke actoren) in het debat.

Inhoud vak

Hoorcolleges:
Het centrale vraagstuk in dit vak is hoe de media, politieke actoren (de
overheid, ministeries, politici, politieke partijen, bedrijven,
belangengroepen en sociale bewegingen) en burgers elkaar beïnvloeden.
We gaan in op het veranderende media-landschap (media-concentratie en
integratie), de politieke berichtgeving (o.a. 'Fake News' en
misinformatie), de mediatisering van de politiek (o.a. het werk van
Jesper Strömbäck) en de wederzijdse afhankelijkheid en beïnvloeding van
media en politiek (de zogenaamde 'media-politics-media cycle' van o.a.
Gadi Wolfsfeld).
De toenemende politieke invloed van media(bedrijven), de toenemende
concentratie van het bezit van media en de mate van pluralisme van het
medialandschap hebben allemaal gevolgen voor het gedrag van politici en
de politieke informatie die burgers ontvangen. Ook kijken we naar het
veranderende mediagedrag van burgers, het gebruik van sociale en
traditionele media en de effecten van 'filter-bubbles', 'selective
exposure' en nieuwsontwijking. We analyseren in welke mate politieke
instituties en actoren afhankelijk zijn van massamedia en worden gevormd
door de ‘medialogica’. Belangrijke theorieën in de sociologie,
communicatiewetenschap en de politicologie stellen dat
sociaaleconomische ontwikkelingen van groot belang zijn voor het
medialandschap en voor de politieke kennis van burgers.
In dit vak wordt uitgebreid ingegaan op de wijze waarop economische en
maatschappelijke veranderingen van invloed zijn op het functioneren van
de massamedia en daarmee op de kwaliteit van de democratie en
burgerschap. Vanuit verschillende benaderingen is nagedacht over de rol
van de traditionele en nieuwe massamedia in moderne democratieën.
Sommigen zien een belangrijke rol voor de media als controleurs van
machthebbers (de zogenaamde ‘watch-dog’ functie), terwijl anderen de
media neerzetten als ‘lap-dogs’, omdat zij te veel de macht volgen en
onkritisch de nieuwsproductie van professionele bureaucratieën en
machtige bedrijven weergeven (zie o.a het werk van Noam Chomsky).
Populisten en andere anti-establishment politici zetten de traditionele
media soms weg als een vijand van het volk. Zij beschuldigen media van
gekleurde berichtgeving, politieke vooroordelen, leugens en
vooringenomenheid. In de colleges en seminars analyseren we in welke
mate die media vertekening bestaat en in welke mate de gekleurdheid van
het media-systeem van invloed is op de kwaliteit van de (politieke)
informatievoorziening aan burgers.
In enkele colleges zoomen we in het bijzonder in op
verkiezingscampagnes, omdat traditionele en sociale media een grote rol
spelen in de communicatie tussen politici en kiezers. We analyseren in
welke mate politieke campagnes worden beïnvloed door mediaberichtgeving
en op welke wijze proberen politici de berichtgeving in de massamedia te
beïnvloeden over zichzelf, hun eigen partij en hun politieke opponenten.

Werkcolleges:
Binnen de politiek wordt het debat gebruikt om standpunten te verdedigen
en te bekritiseren. Niet alleen zorgen deze debatten, welke openbaar
zijn, voor directe invloed van de partijen op de publieke opinie, maar
deze debatten vormen ook de bron voor de media om informatie te
verstrekken aan het bredere publiek.
Zowel binnen het debat zelf als in de verslaggeving wordt dan ook
gebruik gemaakt van verschillende methoden, zoals framing, om de burger
(lees: kiezer) te beïnvloeden.
Om inzicht te krijgen in de manieren waarop deze beïnvloeding
plaatsvindt, is het dan ook belangrijk om een debat te kunnen volgen,
begrijpen en op waarde te kunnen schatten. Dit ga je leren door in
teamverband een debat over een actueel media-gerelateerd vraagstuk te
voeren en door indivdiueel een verslag te schrijven.

Aanvullende informatie onderwijsvormen

Een combinatie van hoor- en werkcolleges.

Toetsvorm

Eindcijfer op basis van schriftelijke tentamen en opdracht.

Literatuur

Wolfsfeld, G. (2022). Making Sense of Media and Politics: Five
Principles in Political Communication (2nd ed.). Routledge.
Syllabus van wetenschappelijke artikelen wordt bekend gemaakt in Canvas.

Aanvullende informatie doelgroep

Tweedejaars studenten bachelor Communicatiewetenschap, Sociologie,
studenten minor
Communicatiewetenschap, studenten minor Journalistiek