Maatschappelijke vraagstukken en interventies

Doel vak

Na succesvolle afronding van de cursus beschik je over de onderstaande
kennis en vaardigheden.

Kennis en inzicht. De student(e) heeft kennis van en inzicht in:
(1) nut van sociologische theorie, concepten en mechanismen;
(2) belangrijkste stromingen in sociologische theorie;
(3) verschillende soorten vraagstukken en interventies in reactie
daarop;
(4) het concept van de ‘verandertheorie’ (‘theory of change’) als middel
om te komen tot theoretisch onderbouwde interventies;
(5) de inhoud van de vier onderscheiden professionele rollen.

Toepassing van kennis en inzicht. De student(e) is in staat om:
(6) gebruik te maken van sociologische verbeeldingskracht en
sociologische theorie;
(7) een maatschappelijk vraagstuk sociologisch te definiëren (met
daarbij een scherp oog voor de verschillende sociologische tradities en
hun specifieke nadruk op specifieke oorzaken van problemen);
(8) een opzet voor een interventie te ontwikkelen op basis van
sociologische kennis.

Oordeelsvorming. De student(e) heeft het vermogen om:
(9) perspectieven van verschillende stakeholders ten aanzien van
maatschappelijke vraagstukken te herkennen;
(10) onderbouwing in logica van interventies kritisch te beoordelen.

Communicatie. De student(e) bezit de vaardigheden om:
(11) een beknopt paper te schrijven volgens wetenschappelijke normen en
conventies (opbouw, verwijzing, stijl).

Leervaardigheden. De student(e) bezit de competentie om:
(12) zelfstandig een wetenschappelijk artikel te vinden, te lezen en
daarvan de kernboodschap weer te geven door middel van parafrasering.

Inhoud vak

In de bachelor Sociologie ga je leren maatschappelijke vraagstukken
beter te begrijpen en op basis daarvan interventies te ontwerpen of te
verbeteren die kunnen bijdragen aan de aanpak daarvan. Je hebt vast een
– common sense – idee van wat wordt bedoeld met maatschappelijke
vraagstukken en kan waarschijnlijk ook wel een aantal voorbeelden noemen
(zoals armoede, diversiteit, werkloosheid, onveiligheid). Maar wat maakt
een vraagstuk eigenlijk een maatschappelijk vraagstuk? We zullen zien
dat het bepaald niet eenvoudig is om een maatschappelijk vraagstuk
scherp te definiëren.

Niet alleen het definiëren van maatschappelijke vraagstukken is lastig,
ook het zoeken van antwoorden daarop is ingewikkeld, te meer als we
daarbij ook nog eens bedenken dat samenlevingen alsmaar complexer zijn
geworden. Toch zijn mensen, vaak in een georganiseerd verband via een
overheid, bedrijf of belangengroep, voortdurend bezig om oplossingen te
zoeken. Deze welbewuste pogingen iets aan een maatschappelijk vraagstuk
te doen noemen we interventies.

Om effectief te zijn is het belangrijk dat een interventie voortkomt uit
een grondige analyse van het probleem waarvoor die een oplossing moet
bieden en dat er een degelijke theoretische onderbouwing is van de
werking van de interventie. Een sociologische blik, gebaseerd op kennis
van sociologische theorieën, is daarbij van grote waarde. Het verwerven
van die blik en kennis is waar we in deze cursus een start mee maken, om
vervolgens de verbinding te leggen met vraagstukken en interventies. Zo
verwerf je de gereedschappen die je helpen te begrijpen hoe de
samenleving werkt én hoe en waarom interventies werken (of niet werken).
We zullen dit doen aan de hand van een centraal vraagstuk – obesitas –
dat in veel van de colleges terugkomt en ons steeds zal helpen de
relevantie van de te behandelen theoretische inzichten te verhelderen.

Doel van deze cursus is het bieden van een ‘mindmap’ voor de rest van de
opleiding, in het bijzonder ten aanzien van twee aspecten: (1) het
doorgronden van maatschappelijke processen en vraagstukken door het
ontwikkelen van een sociologische blik en het inzetten van sociologische
theorieën en (2) begrijpen hoe interventies tot stand komen in reactie
op maatschappelijke vraagstukken en hoe je als socioloog vanuit
verschillende professionele rollen een bijdrage kunt leveren aan het
ontwikkelen en implementeren van verschillende soorten interventies.
Naast deze inhoudelijke doelen oefen je in deze cursus ook met (3)
algemene academische vaardigheden die je in deze cursus en de rest van
de opleiding nodig hebt.

De cursussen in dit semester vormen een samenhangend geheel. Wat je in
deze cursus in meer algemene zin leert over het bestuderen van
vraagstukken, zal je in meer specifieke zin ook tegenkomen in de
cursussen Diversiteit in een democratische context en Identiteit,
diversiteit and inclusie. Hier zult je ontdekken hoe je theorieën kunt
gebruiken om het vraagstuk van diversiteit te analyseren en hoe je kunt
nadenken over interventies. In de cursus Methodologie van
sociaal-wetenschappelijk onderzoek leer je hoe je wetenschappelijke
methoden kunt gebruiken om vorm te geven aan je sociologische bril en op
een sociologische wijze naar de werkelijkheid te kijken. Ten slotte
biedt deze cursus een basis voor Project 1, waar je werkt aan een
beleidsadvies, en waarvoor je kennis nodig hebt ten aanzien van het
beleidsproces en instrumenten voor een probleemanalyse en het vormgeven
van effectieve interventies.

Aanvullende informatie onderwijsvormen

De cursus bestaat uit een combinatie van interactieve colleges,
werkgroepen en zelfstudie (lezen en werken aan opdrachten). Bij alle
bijeenkomsten is aanwezigheid
verplicht. Door middel van opdrachten en werkvormen zorgen we ervoor dat
het programma per week een geïntegreerd geheel vormt. Zo kan je aan het
eind van de week in de werkgroep zelf antwoord geven op vragen die aan
het begin van de week in het college zijn opgeworpen. In de werkgroepen
besteden we ook aandacht aan algemene academische vaardigheden. In week
8 is een eenmalige case-based-learning-sessie, waarin je een dagdeel
lang aan de slag gaat met het centrale vraagstuk en hierop alles wat je
hebt geleerd in de cursus moet toepassen.

De colleges en werkgroepen starten in week 2. In week 1 vinden een
introductie en excursie plaats, waarin je kennis maakt met de
onderwerpen en de aanpak van de opleiding in het algemeen, en het thema
van semester 1 (diversiteit) in het bijzonder. Deelname aan deze
activiteiten is verplicht
(dit geldt niet voor minorstudenten). In week 6 is er voor deze cursus
geen onderwijs, omdat je dan werkt aan het eerste deel van de notitie,
dat gaat over de sociologische analyse van maatschappelijke
vraagstukken. In de twee laatste weken gaan we dan in op de ontwikkeling
van effectieve interventies, waarover je het tweede deel van de notitie
schrijft. Let op: er is dus ook onderwijs in week 8.

Toetsvorm

De toetsing bestaat uit vier onderdelen: antwoorden op leesvragen die je
voor elk college inlevert, verwerkingsopdrachten die je in een aantal
weken na de werkgroep inlevert, een notitie waarin je de kennis uit deze
cursus gebruikt om stapsgewijs het geselecteerde vraagstuk te analyseren
en na te denken over interventies, en deelname aan de
case-based-learning-sessie.

Literatuur

In deze cursus maken we gebruik van een aantal hoofdstukken uit:
Tubergen, F. van (2020). Introduction to Sociology. London: Routledge.
ISBN: 978-0-8153-5385-0.
Andere hoofdstukken uit dit boek worden gebruikt in andere cursussen. Je
moet dit boek dus aanschaffen.

Daarnaast maken we gebruik van:
Little, W. (2016). Introduction to Sociology (2nd Canadian Edition).
Victoria: BCCampus.
Ook dit boek wordt eveneens in andere cursussen gebruikt. Dit boek is
gratis beschikbaar (open access) via
https://opentextbc.ca/introductiontosociology2ndedition/.

Verder lees je artikelen en hoofdstukken uit andere boeken, die via
Canvas beschikbaar worden gesteld.

Aanvullende informatie doelgroep

Eerstejaarsstudenten bachelor Sociologie, studenten minor Sociologie

Afwijkende intekenprocedure

Bij dit vak kun je niet zelf intekenen voor één van de werkgroepen, maar
word je ingedeeld door de vakcoördinator. De indeling wordt
bekendgemaakt via Canvas. NB Je moet op VU.nl wel intekenen voor het
vak, met de overige bijbehorende vakonderdelen.