Meditatie en psychologie

2019-2020

Doel vak

Studenten:
• Verwerven kennis van de inhoud en geschiedenis van boeddhistische
meditatietradities en van Therāvada en Mindfulness tradities in het
bijzonder.
• Kennis van en inzicht in de complexe inhoud, conceptuele ontwikkeling
en religieuze rol en betekenis van meditatie en mindfulness.
• Inzicht in de hermeneutische problemen rond (klassieke) boeddhistische
teksten in vertaling, met een zwaartepunt op primaire bronnen rond
mindfulness uit de Therāvada traditie.
• Kennis van en inzicht in de wijze waarop boeddhistische
meditatietradities in de Westerse moderniteit doorwerken, m.n. in de
Mindfulness beweging.
• Kennis van en inzicht in de wijze waarop boeddhistische
meditatietradities in medische en therapeutische contexten toegepast
worden.
• Inzicht in de geschiedenis van de inkadering van boeddhisme in
psychologie en de achtergronden en weerklank daarvan in modern Azië.
• Begrip van de inbedding van psychologisering van boeddhisme in het
bredere fenomeen van moderniseringsbewegingen in boeddhisme.
• Inzicht in ‘what appears in the eye of the beholder’: onze eigen
religieuze ideeëngeschiedenis en onze cultureel bepaalde neiging tot
“psychologisering van het sacrale en sacralisering van de psychologie”.
• Inzicht in resonanties en ook dissonanten in zelf- en wereldbeelden
als vormen van meditatie in niet-Aziatische contexten worden beoefend.
• Meer specifiek: inzicht in de epistem(olog)ische problematiek rond de
categorie meditatieve ‘ervaring’ in boeddhisme en in de daar vaak mee
verbonden paradox van de ‘onmiddellijke ervaring’.
• Meer in het algemeen: vaardigheden in het onderscheiden en kunnen
hanteren van eerste en derde persoonsperspectieven binnen de wetenschap,
zelfreflexief en zo veel als mogelijk vrij van persoonlijke oordelen en
normativiteit.
• Selectief leren lezen in omvangrijk en divers primair & secundair
materiaal; bijv. het extraheren van relevante delen uit artikelen &
hoofdstukken die vanuit diverse perspectieven zijn geschreven en het
hanteren van het onderscheid tussen doctrinaire & narratieve primaire
bronnen en secundaire analyse & beschouwing daarop.
• Leren stellen van wetenschappelijke vragen en academisch schrijven &
spreken.

Inhoud vak

Boeddhistische meditatie-expertise wordt in (laat)moderne contexten,
buiten maar ook steeds vaker binnen Azië, bij voorkeur in psychologische
termen geduid. Hoe komt dat eigenlijk? Dit werkcollege gaat dus
uitdrukkelijk niet over psychologie als zodanig maar over het inkaderen
van boeddhistisme (en haar expertise over meditatie) als ware het een
soort van niet-moderne psychologie (contradictio in terminis!?).
Desalniettemin zijn studenten uit de gammawetenschappen die in deze
hermeneutische interface geïnteresseerd zijn ook van harte welkom.

Deze voorkeur voor psychologisch interpreteren, inkaderen, en vertalen
blijkt een aanwijsbare geschiedenis te hebben die, veelzeggend, ongeveer
zo oud is als de discipline psychologie zelf. Dit zegt misschien zelfs
meer over onze westerse cultuurgeschiedenis en onze relatief specifieke
ervaring met religie, zoals in verlichtingsdenken, secularisatie,
individualisatie, en de toenemende zelfreflexiviteit van moderniteit,
en, uiteraard, de daar nauw mee samenhangende receptiegeschiedenis van
boeddhisme in het ‘Westen’, dan het over boeddhisme in niet-moderne
Aziatische contexten als zodanig zegt.

Dit college richt zich speciaal op een eerste kennismaking met aan
Theravāda ontleende vormen van mindfulness meditatie, met speciaal veel
aandacht voor hun toepassingen in geneeskunde en therapie (MBSR, MBCT,
DBT, ACT e.d.). Waar mogelijk maken we gebruik van vertaalde primaire
bronnen. Maar er is ook veel ruimte voor andere mediattietraditeies en
zeker ook voor de belevingsmatige kant. Praktische beoefening van
mindfulness tijdens of in het kader van dit college is een optie (in
overleg).

Wij zullen in de loop van dit werkcollege regelmatig kritisch stilstaan
bij de geschetste westerse psychologiserende interpretatie- en
receptiegeschiedenis van boeddhisme. Deelnemers worden dan ook zeer
aangemoedigd om de kaders van het college kritisch te bevragen, en om de
hier in de moderniteit ingeburgerde relatie van boeddhisme met
psychologie verder te problematiseren, of te onderbouwen, of om deze
kaders in briljante academische betogen zelfs opnieuw te doordenken en
te grondvesten. De royale aandacht voor discussie tijdens dit
werkcollege; zijn informele opzet, met veel ruimte voor eigen inbreng;
en de gelegenheid tot het schrijven van een persoonlijk werkstuk bieden
daar een ideale gelegenheid toe.

Onderwijsvorm

Werkcollege en presentaties.

Toetsvorm

Wekelijkse samenvattingen; deelname aan discussie; presentaties; en
essay (met voorbereidende schrijfopdracht): actieve deelname 20% (o.a.
minimaal 10 samenvattingen met kritische vragen inleveren), referaat
20%, en paper 60%; bij 6 ECTS.

Literatuur

De literatuur zal via Canvas bekend worden gemaakt en zoveel mogelijk
door de docent via Dropbox worden verspreid.

Doelgroep

Hoofdvak-, minor- & keuzevakstudenten.

Overige informatie

Aanwezigheidsplicht: minimaal 80%.

Aanbevolen voorkennis

Algemene inleiding boeddhisme, kan via handboek.

Algemene informatie

Vakcode G_KT1
Studiepunten 6 EC
Periode P1
Vakniveau 200
Onderwijstaal Nederlands
Faculteit Faculteit Religie en Theologie
Vakcoördinator dr. H.W.A. Blezer
Examinator dr. H.W.A. Blezer
Docenten dr. H.W.A. Blezer

Praktische informatie

Voor dit vak moet je zelf intekenen.

Voor dit vak kun je last-minute intekenen.

Werkvormen Werkcollege, Hoorcollege
Doelgroepen

Dit vak is ook toegankelijk als: