Methodologie van sociaal-wetenschappelijk onderzoek

2018-2019

Doel vak

Deze cursus is onderdeel van de Academische Kern, en heeft tot doel 1e
jaars bachelorstudenten van de verschillende sociaal-wetenschappelijke
opleidingen van de Faculteit Sociale Wetenschappen (FSW) een introductie
te bieden tot het sociaal-wetenschappelijk onderzoeksproces. Het vak
laat enerzijds zien dat de manier waarop een onderzoeker de sociale
werkelijkheid benadert vaak samengaat met de keuze voor een bepaald
onderzoeksontwerp met bijbehorende methoden van dataverzameling en
analysetechnieken. Anderzijds biedt het vak een overzicht van
verschillende dataverzamelingsmethoden en analysetechnieken.

Leerdoelen

Kennis en Inzicht. De student(e) heeft kennis van en inzicht in:
(1) het onderscheid tussen onderzoeksstrategie, onderzoeksontwerp en
onderzoeksmethode;
(2) de verschillende dataverzamelingsmethoden en analysetechnieken van
sociaal-wetenschappelijk onderzoek;
(3) de belangrijkste principes van ethische toetsing in
sociaal-wetenschappelijk onderzoek.

Toepassing. De student(e) is in staat om:
(4) een onderscheid te maken tussen de verschillende zienswijzen op de
sociale werkelijkheid, en een relatie leggen tussen deze visies en het
doen van sociaalwetenschappelijk onderzoek;
(5) de stappen van onderzoeksontwerp naar onderzoekbare vraag en van
onderzoeksvraag via dataverzameling naar analyseontwerp te maken, en
alle afwegingen die gemaakt dienen te worden benoemen;
(6) een onderscheid te maken tussen de diverse manieren van
dataverzameling en data-analyse, en aangeven wanneer welke manier het
best kan worden ingezet.

Inhoud vak

Het vak biedt een introductie tot het sociaal-wetenschappelijk
onderzoeksproces. Het vak laat enerzijds zien dat de manier waarop een
onderzoeker de sociale werkelijkheid benadert vaak samengaat met de
keuze voor een bepaald onderzoeksontwerp met bijbehorende methoden van
dataverzameling en analysetechnieken. Anderzijds biedt het vak een
overzicht van verschillende dataverzamelingsmethoden en
analysetechnieken.
In navolging van het boek Social Research Methods van Bryman (2015)
maken we een onderscheid tussen onderzoeksstrategie, onderzoeksontwerp
en onderzoeksmethode. Tijdens het vak wordt allereerst aandacht besteed
aan de vertaling van een sociaal-wetenschappelijk probleem naar een
onderzoekbare onderzoeksvraag. Met de onderzoeksvraag als uitgangspunt
wordt inzicht geboden in de manieren waarop deze kan worden beantwoord,
maar vooral dat er meerdere strategieën zijn, dus verschillende
zienswijzen bestaan op hoe het probleem benaderd kan worden. Vaak wordt
een onderscheid gemaakt tussen een interpretatieve benadering (het
begrijpen van sociale verschijnselen vanuit het perspectief van de
deelnemers) en een positivistische benadering (het verklaren van sociale
verschijnselen vanuit het perspectief van de onderzoeker). De keuze voor
een bepaalde benadering impliceert vaak al een zekere voorkeur van een
onderzoeker voor bepaalde soort probleemstellingen. De vaak gebruikte
termen “kwalitatief” en “kwantitatief” onderzoek komen hier ook ter
sprake.
Onderzoeksontwerp verwijst naar alle beslissingen die zijn gericht op de
beantwoording van de probleemstelling. Het omvat het scala aan concrete
beslissingen waardoor een onderzoek z’n vorm krijgt. Denk aan
beslissingen ten aanzien van het wel of niet uitvoeren van een
manipulatie (experimenteel ontwerp of observationele data), de
tijdstippen van onderzoek (longitudinaal of cross-sectioneel ontwerp) en
de keuze van de onderzoekseenheden (case study of juist veel cases
vergelijken). Op basis van de probleemstelling wordt de keuze van een
onderzoeker voor een bepaalde ontwerp gefundeerd.
Zodra het onderzoeksontwerp gekozen is, is de volgende vraag hoe
gegevens verzameld en geanalyseerd kunnen worden om de onderzoeksvraag
zo goed mogelijk te beantwoorden. Het palet aan methoden om gegevens te
verzamelen bestaat onder meer uit het afnemen van vragenlijsten, het
houden van interviews (gestructureerd, ongestructureerd, m.b.v.
focusgroepen), het bestuderen van teksten en beelden (inhoudsanalyse),
en (participerende) observatie. Zodra de afweging is gemaakt om bepaalde
gegevens op een bepaalde manier te verzamelen, is de volgende vraag hoe
deze gegevens geanalyseerd kunnen worden om de onderzoeksvraag zo goed
mogelijk te beantwoorden. Op basis van de analyse worden de resultaten
op een inzichtelijke wijze gepresenteerd die recht doet aan het
probleem, de observatie- en analysemethode (bijv. een empirisch toetsend
artikel, een etnografie). Omdat antwoorden meestal tot nieuwe vragen
leiden wordt daarna de empirische cyclus opnieuw doorlopen.

Onderwijsvorm

Hoorcolleges

Toetsvorm

Tentamen en opdrachten.
Meer informatie is te vinden in de cursushandleiding (zie CANVAS).

Literatuur

Bryman, Alan (2015). Social Research Methods (fifth revised edition).
Oxford University Press.

Doelgroep

Eerstejaars bachelorstudenten van alle FSW-opleidingen; Studenten in de
Minor Journalistiek.

Algemene informatie

Vakcode S_MTSWO
Studiepunten 6 EC
Periode P2
Vakniveau 100
Onderwijstaal Nederlands
Faculteit Faculteit der Sociale Wetenschappen
Vakcoördinator dr. J.C. Muis
Examinator dr. J.C. Muis
Docenten dr. S. Akachar
dr. J.C. Muis

Praktische informatie

Voor dit vak moet je zelf intekenen.

Werkvormen Deeltoets extra zaalcapaciteit, Hoorcollege
Doelgroepen

Dit vak is ook toegankelijk als: