Kijken achter gedrag

Doel vak

Aan het einde van deze cursus ben je in staat om:
1. Met inzicht en visie te spreken over leerlingen met een ander
ontwikkelings-, leer- en/of gedragsprofiel
2. Gedrag van een leerling te analyseren met betrekking tot
variabiliteit in gedrag, functie van gedrag en transactionele kenmerken
van gedrag
3. Gedrag van een leerling te analyseren ten aanzien van de rol van
leerlingfactoren, leerkrachtfactoren, taakkenmerken en de klascontext
4. Op basis van wetenschappelijke theorieën en literatuur hypotheses te
formuleren over verklaringen van gedrag en daarbij passende
onderwijsbehoeften
5. Wetenschappelijke kennis en de onderwijspraktijk kritisch te
evalueren en integreren naar een handelingsadvies voor de leerkracht en
dit op toegankelijke wijze te communiceren

Inhoud vak

Binnen het onderwijs krijgen leerkrachten te maken met grote verschillen
tussen leerlingen in hun ontwikkeling, leren en gedrag. Er is sprake van
probleemgedrag wanneer een leerling gedrag vertoont dat storend is voor
het leren van de leerling zelf of storend is voor de omgeving, zoals de
leerkracht, klasgenoten of het materiaal. Voor leerkrachten is dit een
grote uitdaging, zeker omdat sinds 1 augustus 2014 in Nederland de wet
Passend Onderwijs van kracht is. Deze wet bepaalt dat er voor ieder kind
een passende plek in het onderwijs beschikbaar moet zijn. Probleemgedrag
staat vaak niet op zichzelf: gedrag ontwikkelt zich over tijd en
daarnaast speelt de omgeving een grote rol. Voor de leerkracht is het
van groot belang om gedragsproblemen te kunnen analyseren om zo achter
mogelijke verklaringen en onderwijsbehoeften te komen en hier op een
adequate manier op in te spelen zodat de leerling en klasgenoten zich zo
optimaal mogelijk kunnen ontwikkelen. Binnen deze cursus leer je te
kijken achter het direct zichtbare gedrag van leerlingen. Op basis van
theorie over bijvoorbeeld gedragsfunctieanalyse, interpersoonlijk
leraargedrag en perspectief nemen analyseer je een zelf-ingebrachte
casus uit de stagepraktijk. Vervolgens formuleer je de hierbij passende
onderwijsbehoeften en concrete adviezen voor de leerkracht aan de hand
van wetenschappelijke inzichten vanuit bijvoorbeeld theorieën over
leerkracht-leerling interacties, autonomie ondersteunend onderwijs,
oplossingsgericht werken of responsief handelen.

Aanvullende informatie onderwijsvormen

Elke week is er één interactief college van 3 uur. Binnen de colleges
wordt ingegaan op wetenschappelijke theorieën en strategieën die
ondersteunend kunnen zijn bij het analyseren van gedrag. Vervolgens leer
je deze toe te passen door leerlinggedrag te analyseren aan de hand van
zelf ingebrachte casussen uit de onderwijspraktijk. Bovendien wordt
tijdens de colleges toegelicht hoe je als leerkracht via je eigen gedrag
(lees: interacties en handelingen) leerlingen kan ondersteunen.
Tijdens de colleges zal er ruimte zijn voor het stap voor stap toewerken
naar het eindproduct van de cursus waarbij je op basis van een interview
van een leerkracht (in een groepje) het gedrag van een casusleerling
moet analyseren o.b.v. theorie en een aanbeveling voor de leerkracht
moet schrijven. Hiervoor zal je regelmatig opdrachten krijgen in
groepjes om de inhoud van het college direct toe te passen op de casus
of om elkaar peer feedback te geven.

Toetsvorm

Gedragsanalyse en aanbeveling
Je schrijft een individuele gedragsanalyse en aanbeveling voor een
leerkracht over een concrete casus. De eindbeoordeling vindt plaats op
basis van de rubrics.

Animatie passend onderwijs
Als EMPO-student zal je een extra opdracht uitvoeren om aan de
studielast van 6 EC te voldoen (aangezien de cursussen in Leiden
standaard 5 EC betreffen). Daarvoor ontwikkel je een animatie. In deze
animatie beantwoord je de vraag “wat is ervoor nodig om passend
onderwijs ook echt passend te krijgen?” De beoordeling vindt plaats op
basis van de Rubrics. In dat geval telt deze opdracht 30% mee voor je
eindcijfer en de gedragsanalyse en aanbeveling 70%.

Peer feedback
Tussentijds krijg je peer feedback op je analyse en aanbeveling.
Constructieve peer feedback levert een verhoging van het eindcijfer met
1 punt (voor beide momenten peer feedback 0.5 punt). De peer feedback
vindt plaats op basis van de rubrics. Peer feedback geven en ontvangen
gebeurd anoniem: je weet niet wie je beoordeelt en je weet niet wie jou
beoordeelt. Peer feedback geven is niet verplicht. Als je zelf geen peer
feedback geeft, ontvang je ook geen peer feedback. Je geeft nooit peer
feedback op een student uit je eigen interviewgroepje. Daardoor krijg je
als interviewgroepje idealiter twee verschillende feedback rapporten van
twee groepjes die met een heel ander probleem of theorie werken waardoor
jullie elkaars analyse en aanbeveling kunnen verrijken.

Vereiste voorkennis

Geen, maar het is aan te raden de cursus Leerling-leerkracht en
leerkracht-ouder relaties te hebben gevolgd.
De cursus is onderdeel van het specialisatieprofiel Leerproblemen. In de
cursus Kijken achter gedrag bouw je voort op je kennis over
leerling-leerkracht relaties, waarbij je vaardigheden leert om via je
interacties met een leerling het gedrag van de leerling bij te sturen of
probleemgedrag te voorkomen. Daarnaast krijg je binnen de cursus
strategieën aangereikt om hypotheses te vormen over verklaringen voor
het leerlinggedrag. In de twee hierop volgende cursussen –
Leerproblemen: onderzoek en praktijk en Schoolaanpassing – wordt
doorgegaan op mogelijke verklaringen met leerlingfactoren op het gebied
van taal en rekenen evenals met omgevingsfactoren.

Literatuur

Nader te bepalen, o.a.:
• Barnhill, G. P. (2005). Functional behavioral assessment in schools.
Intervention in School and Clinic, 40, 131-143.
https://doi.org/10.1177%2F10534512050400030101
• Brinkworth, M. E., & Gehlbach, H. (2015). Perceptual barriers to
teacher-student relationships: Overcoming them now and in the future. In
M. E. Brinkworth & H. Gehlbach (Eds.), Routledge International Handbook
of Social Psychology of the Classroom (pp. 198–208).
https://doi.org/10.4324/9781315716923
• Caufmann, L. (2021). Oplossingsgericht werken voor de klas. Pica.
Hoofdstuk 6.
• Caufmann, L. & van Dijk, D. J. (2010). Handboek oplossingsgericht
werken in het onderwijs (3e druk). Boom/Lemma. Hoofdstuk 5
• Gehlbach, H., Young, L. V., & Roan, L. K. (2012). Teaching social
perspective taking: how educators might learn from the Army. Educational
Psychology, 32, 295–309. https://doi.org/10.1080/01443410.2011.652807
• Hamre, B. K., Pianta, R. C., Downer, J. T., DeCoster, J., & Mashburn,
A. J. (2013). Teaching through interactions: Testing a developmental
framework of teacher effectiveness in over 4.000 classrooms. The
Elementary School Journal, 113, 461-487. https://doi.org/10.1086/669616
• McIntosh, K., Brown, J. A., & Borgmeier, C. J. (2008). Validity of
functional behavior assessment within a response to intervention
framework. Assessment for effective intervention, 34, 6-14.
https://doi.org/10.1177%2F1534508408314096
• Pennings, H. J. M., Brekelmans, M., Sadler, P., Claessens, L. C. A.,
van der Want, A. C., & van Tartwijk, J., (2018). Interpersonal
adaptation in teacher-student interaction. Learning and Instruction, 55,
41-57. http://dx.doi.org/10.1016/j.learninstruc.2017.09.005 (herhaald
uit de cursus leerkracht-leerling en leerkracht-ouder relaties)
• Scott, T. M., Alter, P. J., & McQuillan, K. (2010). Functional
behavioral assessment in classroom settings: Scaling down to scale up.
Intervention in School and Clinic, 46, 87-94.
https://doi.org/10.1177%2F1053451210374986
• Scott, T. M., Liaupsin, C., Nelson, M., & McIntyre, J. (2005).
Team-based functional behavior assessment as a proactive public school
process: A descriptive analysis of current barriers. Journal of
Behavioral Education, 14, 57-71.
https://doi.org/10.1007/s10864-005-0961-4
• Van Lieshout & Van Deth (2018). Pedagogische adviezen voor speciale
kinderen (3e druk). Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Hoofdstuk 1-3.
• Verschueren, K. & Koomen, H. (2016). Handboek diagnostiek in de
leerlingenbegeleiding: Kind en context. Antwerpen: Garant. Hoofdstuk 1.

Aanvullende informatie doelgroep

Alleen toegankelijk voor EMPO studenten

Overige informatie

Het is essentieel dat voorafgaand aan elke bijeenkomst de literatuur is
voorbereid, aangezien de colleges hierop doorgaan. Voor alle colleges
geldt een aanwezigheidsplicht. Actieve deelname bij de colleges wordt
verwacht binnen de colleges: interacties staan centraal er is veel
ruimte om met en van elkaar te leren. Bij ziekte dient vooraf afmelding
plaats te vinden en na afloop een vervangende opdracht gemaakt te
worden.