The Nature of the Mind

2018-2019

Doel vak

• De student verwerft kennis van:
o De doctrinaire inhoud en de ideeëngeschiedenis van de ‘natuur van het
denken’ (nature of the mind) in boeddhisme.
o De belangrijkste achterliggende boeddhistische doctrines, theorieën en
praktijken, rond de ‘natuur van het denken’.
o Problemen rond subjectiviteit, zelfreflexiviteit en ‘bewustzijn’ in
boeddhisme, mede met het oog op geesteswetenschappelijke en andere
(inter)disciplinaire vormen van academisch discours.
o De ‘logica’ en systematisch samenhang van niet-moderne en
niet-wetenschappelijke of zelfs niet of anders rationele kennissystemen.

• De student past kennis toe:
o Door de ‘logica’ en systematisch samenhang van niet-moderne etc.
kennissystemen binnen academisch discours te kunnen benoemen en bij
wetenschappelijke analyse te betrekken; met name uiteraard boeddhistisch
discours en retoriek over de ‘natuur van het denken’.
o Zelfstandig, onderscheidend, kritisch, en analytisch leren werken
vanuit verschillende, soms dissonante cultuurhistorische perspectieven.

• De student ontwikkelt inzicht in:
o Zowel de sociaal-culturele inbedding van de besproken boeddhistische
doctrines als hun spirituele, rituele, en kosmologische implicaties
o De culturele dynamiek van doctrinaire ontwikkelingen in boeddhisme
rond het thema van de ‘natuur van het denken’.
o Het problematische karakter van de vertaling van boeddhistische termen
uit het mentale domein naar psychologisch, filosofisch en religiestudies
jargon, als het ware getransponeerd naar een inward turn.
o Problemen rond categorieën als ‘onmiddellijke ervaring’ in boeddhisme
en in de daar vaak mee verbonden culturele paradigmata en paradoxen.
o De problematiek van eerste en derde persoonsperspectieven binnen de
wetenschap.

• De student past dit inzicht toe:
o Door te bemiddelen tussen verschillende wereldbeelden en vormen van
zelf-verstaan en daarin kritisch te kunnen onderscheiden,
o Door op een geïnformeerde en methodologisch verantwoorde manier achter
andere culturele horizonten plaats te nemen.
o Door goed geïnformeerd en onderscheidend om te gaan met culturele
vertaling.
o Door subjectiviteit en ‘bewustzijn’ in interdisciplinair perspectief
te kunnen plaatsen en vervolgens bij academische analyse te betrekken.

• De student leert gefundeerde oordelen te vormen door:
o Gepast(e) onderscheidingsvermogen en epistemische bescheidenheid te
ontwikkelen bij de confrontatie met grenzen van academische disciplines
rond de thema’s van de ‘natuur van het denken’ en het ‘bewustzijn’.
o Adequate academische vaardigheden maar ook intellectuele moed en
academisch zelfvertrouwen te ontwikkelen, om de grenzen van
wetenschappelijke paradigmata te (h)erkennen en vaardigheden te
ontwikkelen om daar op een methodologisch verantwoorde wijze mee om of
aan voorbij te gaan.

• Communicatie
o De student ontwikkelt vaardigheden in academisch schrijven,
presenteren en publiek spreken, en vooral ook in het samen met peers
ontwikkelen van ideeën, middels discussie en (peer)feedback.
• Leervaardigheden
o De student leert selectief lezen in omvangrijk en divers primair en
secundair materiaal; bijv. het extraheren van relevante delen uit
artikelen en hoofdstukken die vanuit diverse perspectieven geschreven
zijn en het onderscheiden tussen stemmen en meningen uit het veld en uit
secundaire literatuur (met analyse en beschouwing).

Inhoud vak

The Nature of the Mind
De Natuur van het Denken

We stellen in dit werkcollege een intrigerend en cruciaal begrip in het
latere boeddhisme centraal: de zogenaamde natuur van het ‘denken’
(Tibetaans: sems nyid). De vertaling ‘denken’ verwijst hier, als een
soort van parapluterm, naar het gehele mentale domein, inclusief voelen
etc.
We beschouwen discussie over de ‘natuur van het denken’ tegen de
achtergrond van fundamentele categorieën van boeddhistische wereld- en
zelfbeelden, zoals saṃsāra en nirvāṇa, zelf en niet-zelf, maar ook van
leegte e.d.; we zoeken waar mogelijk ook naar sociaalhistorische
achtergronden hiervan.

Het college heeft dus vooral een thematische samenhang en nodigt uit tot
een ontdekkingstocht van het menselijke (on)bewustzijn. We onderzoeken
hoe boeddhisten, door de eeuwen (lees: millennia) heen, het mentale
domein in relatie tot hun wereldbeeld benaderd, verkend en beschreven
hebben; we traceren daar belangrijke ontwikkelingen in en volgen de
debatten daarover.
We nemen allerlei (dis)continuïteiten in boeddhistische
ideeëngeschiedenis ogenschouw: zoals de eerste, incidentele verwijzingen
naar de ‘helderheid’ of ‘lichtende natuur’ van het ‘denken’, in
commentaarteksten uit de oude boeddhistische canon; discussie over de
controversiële begrippen boeddhanatuur of matrix van boeddhaschap, in
Mahāyāna geschriften, vooral populair in Oost-Azië; en systematisch
discours over zuiver ‘gewaar-zijn’ (Tibetaans: rig pa), in tantrische
tradities in Tibet.

Ook al volgen we de discussie door een groot deel van de
ideeëngeschiedenis van boeddhisme heen, de nadruk ligt bij latere
ontwikkelingen, vooral binnen het zogenaamde Vajrayāna (Tantra), in
Tibet.
Het zwaartepunt ligt in dit college bij doctrinaire inhoud en niet bij
de studie van ritueel, iconografie, populaire voorstellingen,
lekenbewegingen, etnografie, sociologie, of de economische, politieke,
en culturele inbedding; alhoewel die uiteraard wel waar nodig aan de
orde zullen komen. Andere aspecten, zoals bijvoorbeeld voorstellingen,
gebruiken en rituelen rondom sterven en dood, zullen in gevorderde
werkcolleges meer specifiek ter sprake komen.

Dit werkcollege heeft een open karakter en biedt veel gelegenheid voor
interdisciplinaire dialoog, o.a. met Philosophy of Mind en Cognitieve
Wetenschappen, maar ook met filosofische, kentheoretische benaderingen
e.d.

Onderwijsvorm

Werkcollege met presentaties.

Toetsvorm

Wekelijkse samenvattingen; deelname aan discussie; presentaties; en
essay (met voorbereidende schrijfopdracht): actieve deelname 20% (o.a.
minimaal 10 samenvattingen met kritische vragen inleveren), referaat
20%, en paper 60%; bij 6 ECTS.

Vereiste voorkennis

Geen.

Literatuur

De literatuur zal via Canvas bekend worden gemaakt en zoveel
mogelijk door de docent via Dropbox worden verspreid.

Doelgroep

Hoofdvak-, minor- & keuzevakstudenten.

Overige informatie

Aanwezigheidsplicht: minimaal 80%.

Aanbevolen voorkennis

Algemene inleiding boeddhisme; kan via handboek.

Algemene informatie

Vakcode G_NATMIND
Studiepunten 6 EC
Periode P2
Vakniveau 200
Onderwijstaal Nederlands
Faculteit Faculteit Religie en Theologie
Vakcoördinator dr. H.W.A. Blezer
Examinator dr. H.W.A. Blezer
Docenten dr. H.W.A. Blezer

Praktische informatie

Voor dit vak moet je zelf intekenen.

Voor dit vak kun je last-minute intekenen.

Werkvormen Werkcollege
Doelgroepen

Dit vak is ook toegankelijk als: