Media, maatschappij en politiek

Doel vak

Na afronding van dit vak is de student in staat om:

• de onderlinge afhankelijkheidsrelaties tussen de media/journalisten, politieke actoren en het publiek in theoretische termen te benoemen en verklaren;
• de effecten van berichtgeving in de media op het gedrag van politici en politieke partijen en het brede publiek op basis van theorie te verklaren en voorspellen;
• actuele media-gerelateerde vraagstukken in de publieke sfeer te duiden in theoretische termen;
• effecten van mediaberichtgeving via sociale en traditionele media op de samenleving als geheel (in termen van bijvoorbeeld polarisatie of politieke deelname) te verklaren en voorspellen;
• te reflecteren op de toenemende economische, sociale en politieke relevantie de data-industrie door grote mediabedrijven;
• te reflecteren op ethische en normatieve aspecten van actuele media-gerelateerde vraagstukken in de publieke sfeer en van daaruit aanbevelingen te doen aan verschillende actoren (journalisten, mediabedrijven of politieke actoren) in het debat.

Inhoud vak

Hoorcolleges:

Het centrale vraagstuk in dit vak is hoe de media, politieke actoren (de overheid, ministeries, politici, politieke partijen, bedrijven, belangengroepen en sociale bewegingen) en burgers elkaar beïnvloeden.
We gaan in op het veranderende media-landschap (media-concentratie en integratie), de politieke berichtgeving (o.a. 'Fake News' en misinformatie), de mediatisering van de politiek (o.a. het werk van Jesper Strömbäck) en de wederzijdse afhankelijkheid en beïnvloeding van media en politiek (de zogenaamde 'media-politics-media cycle' van o.a.Gadi Wolfsfeld).
De toenemende politieke invloed van media(bedrijven), de toenemende concentratie van het bezit van media en de mate van pluralisme van het medialandschap hebben allemaal gevolgen voor het gedrag van politici en de politieke informatie die burgers ontvangen. Ook kijken we naar het veranderende mediagedrag van burgers, het gebruik van sociale en traditionele media en de effecten van 'filter-bubbles', 'selective exposure' en nieuwsontwijking. We analyseren in welke mate politieke instituties en actoren afhankelijk zijn van massamedia en worden gevormd door de ‘medialogica’. Belangrijke theorieën in de sociologie, communicatiewetenschap en de politicologie stellen dat sociaaleconomische ontwikkelingen van groot belang zijn voor het medialandschap en voor de politieke kennis van burgers.

In dit vak wordt uitgebreid ingegaan op de wijze waarop economische en maatschappelijke veranderingen van invloed zijn op het functioneren van de massamedia en daarmee op de kwaliteit van de democratie en burgerschap. Vanuit verschillende benaderingen is nagedacht over de rol van de traditionele en nieuwe massamedia in moderne democratieën. Sommigen zien een belangrijke rol voor de media als controleurs van machthebbers (de zogenaamde ‘watch-dog’ functie), terwijl anderen de media neerzetten als ‘lap-dogs’, omdat zij te veel de macht volgen en onkritisch de nieuwsproductie van professionele bureaucratieën en machtige bedrijven weergeven (zie o.a het werk van Noam Chomsky).

Populisten en andere anti-establishment politici zetten de traditionele media soms weg als een vijand van het volk. Zij beschuldigen media van gekleurde berichtgeving, politieke vooroordelen, leugens en vooringenomenheid. In de colleges en seminars analyseren we in welke mate die media vertekening bestaat en in welke mate de gekleurdheid van het media-systeem van invloed is op de kwaliteit van de (politieke) informatievoorziening aan burgers.

In enkele colleges zoomen we in het bijzonder in op verkiezingscampagnes, omdat traditionele en sociale media een grote rol spelen in de communicatie tussen politici en kiezers. We analyseren in welke mate politieke campagnes worden beïnvloed door mediaberichtgeving en op welke wijze proberen politici de berichtgeving in de massamedia te beïnvloeden over zichzelf, hun eigen partij en hun politieke opponenten.

Werkcolleges:

Binnen de politiek wordt het debat gebruikt om standpunten te verdedigen en te bekritiseren. Niet alleen zorgen deze debatten, welke openbaar zijn, voor directe invloed van de partijen op de publieke opinie, maar deze debatten vormen ook de bron voor de media om informatie te verstrekken aan het bredere publiek. Zowel binnen het debat zelf als in de verslaggeving wordt dan ook gebruik gemaakt van verschillende methoden, zoals framing, om de burger (lees: kiezer) te beïnvloeden.

Om inzicht te krijgen in de manieren waarop deze beïnvloeding plaatsvindt, is het dan ook belangrijk om een debat te kunnen volgen, begrijpen en op waarde te kunnen schatten. Dit ga je leren door in teamverband een debat over een actueel media-gerelateerd vraagstuk te voeren en door indivdiueel een verslag te schrijven.

Aanvullende informatie onderwijsvormen

Toetsvorm

Eindcijfer op basis van schriftelijke tentamen en werkgroepopdracht.

Literatuur

• Wolfsfeld, G. (2022). Making Sense of Media and Politics: Five Principles in Political Communication (2nd ed.). Routledge
• Syllabus van aanvullende verplichte literatuur wordt op Canvas gepubliceerd.

Aanvullende informatie doelgroep

• Tweedejaars studenten bachelor Communicatiewetenschap en Tweedejaars studenten bachelor Sociologie, Studenten van de minor Communicatiewetenschap, de minor Journalistiek en de minor Sociologie
• Bijvakstudenten