Individuen, sociale netwerken en technologie

Doel vak

Kennis en inzicht – De student heeft kennis van en inzicht in:

• de oorsprong en kernconcepten van sociale netwerktheorieën;
• de manier waarop sociale netwerken zijn veranderd onder invloed van individualisering en digitalisering;
• de conceptuele verbindingen tussen sociale netwerken, cohesie en ongelijkheid;
• theorieën over hoe social media een invloed hebben op het individu en vice versa;
• manieren waarop er in sociale netwerken geïntervenieerd kan worden.

Toepassing – De student is in staat om:

• sociaalwetenschappelijke inzichten te vertalen in een interventie bij een maatschappelijk vraagstuk dat te maken heeft met veranderingen in communicatie en technologie.

Oordeelsvorming – De student geeft blijk van:

• het vermogen om opvattingen uit het publieke debat over sociale netwerken, digitalisering en individualisering te staven aan wetenschappelijke inzichten en daarmee ter discussie te stellen;
• interventies op het gebied van communicatie & technologie kritisch te beoordelen.

Inhoud vak

In deze cursus bestudeer je een aantal maatschappelijke vraagstukken die voortkomen uit veranderingen in de manier waarop we met elkaar communiceren en verbonden zijn. Hoe heeft de opkomst van online sociale netwerken ons (sociale) leven en de manier waarop we onszelf organiseren veranderd? We beginnen de cursus met een blik op een selectie van die vraagstukken: sociale polarisatie, eenzaamheid en vertrouwen in mensen en organisaties. Om deze maatschappelijke vraagstukken te kunnen begrijpen gebruiken we een sociale netwerkbenadering. Door de verbindingen tussen actoren in kaart te brengen kan je volgen hoe veranderingen zich op verschillende niveaus hebben voltrokken. Een netwerkbenadering helpt ook om theorieën en bevindingen uit verschillenden disciplines (sociologie, bestuurs- en organisatiewetenschap en communicatiewetenschap) te combineren. Hieronder beschrijven we de verschillende niveaus in de netwerkbenadering kort.

Op macroniveau gaat dit over gehele netwerken en grootschalige maatschappelijke veranderingen. Individualisering en de opmars van nieuwe informatie- en communicatietechnologie (waaronder sociale media, algoritmes en big data) zijn twee onderling verbonden veranderingen die zorgen voor een paradox: individuen zijn steeds meer verbonden, maar komen mogelijk ook steeds meer op zichzelf te staan. In de cursus ga je ontdekken dat dit geen tegenstrijdigheid is en waarom, en hoe netwerken veranderen door de tijd. Je gaat dus na hoe ontwikkelingen op het macroniveau (bijv. gehele communicatienetwerken) consequenties hebben op het microniveau (individuen) en hoe tegelijkertijd individuen weer een invloed hebben op het macroniveau.

Op mesoniveau gaat de netwerkbenadering over waarom individuen bepaalde netwerkclusters (groepen) vormen voor bijvoorbeeld collectieve actie, hoe ze hierdoor worden beïnvloed, en de mate waarin groepen tegenover elkaar staan of juist samenwerken. Wat is de betekenis van sociale cohesie in het digitale tijdperk en wat betekent dit voor collectieve actie en hoe mensen zich organiseren? Zorgt ICT voor een vermindering van contact met onbekenden en homogenisering van persoonlijke netwerken, of juist niet?

Op microniveau gaat het over hoe persoonlijke rollen en relaties veranderen, en over hoe ICT sociale gevolgen heeft door een combinatie van het ontwerp van de techniek en hoe gebruikers deze inzetten. Soms is ICT ontworpen om contact tussen mensen te stimuleren, soms niet. En vaak hebben technologieën allerlei bijeffecten, bijvoorbeeld doordat ze op een andere manier gebruikt worden dan oorspronkelijk bedoeld. Je zal te weten komen wat de effecten hiervan zijn op de social support die mensen ontvangen en de relaties die ze onderhouden. Daarnaast kom je er achter wat deze veranderingen betekenen voor het welbevinden van individuen (waaronder eenzaamheid, tevredenheid en mentale gezondheid). En tot slot ga je na wat de gevolgen zijn van individualisering en digitalisering voor de mate waarin individuen andere mensen en instituties vertrouwen.

De groepsopdrachten en groepsdiscussie zijn gericht op netwerkinterventies (op het micro- en mesoniveau). Wat voor een interventies zijn er in het verleden geprobeerd en waarom waren ze juist wel of juist niet succesvol? Kun je wetenschappelijke inzichten gebruiken om slimmere interventies te ontwerpen?

Aanvullende informatie onderwijsvormen

Interactieve colleges, online werkvormen en groepsdiscussies. Hierbij zal een real-life probleem worden gebruikt en zal je werken in groepjes aan een plan voor een interventie, gebaseerd op de theorieën en inzichten die je tot dan toe hebt opgedaan. Daarna ga je met andere groepjes en de docent bediscussiëren of de toepassing van de theorie klopt en of inzichten uit de wetenschap kunnen worden gebruikt om mogelijke problemen bij de interventie te voorspellen.

Toetsvorm

Tentamen en groepsopdracht.

Literatuur

Aanvullende informatie doelgroep

Overige informatie

Let op: voor de werkgroepen geldt een aanwezigheids- en participatieplicht

Afwijkende intekenprocedure

Bij dit vak kun je niet zelf intekenen voor één van de werkgroepen, maar word je ingedeeld door de vakcoördinator. De indeling wordt bekendgemaakt via Canvas. NB: Je moet op VU.nl wel intekenen voor het vak, met de overige bijbehorende vakonderdelen.