Algemene informatie
| Vakcode | S_KC |
|---|---|
| Studiepunten | 6 EC |
| Periode | P1 |
| Vakniveau | 500 |
| Onderwijstaal | Nederlands |
| Faculteit | Fac. der Sociale en Geesteswetenschappen |
| Vakcoördinator | dr. J.C. Muis |
| Examinator | dr. J.C. Muis |
| Docenten |
dr. J.C. Muis drs. J.L. Blonk drs. J.A. Pach |
|
Onderdeel van opleiding(en)
Master
Gebruik pijltjestoetsen om door de lijst te navigeren, Enter om te selecteren, en Escape om te sluiten.
|
|
Praktische informatie
Voor dit vak moet je zelf intekenen. De inteken- en afmeldtermijnen staan op VU.nl
| Onderwijsvorm | Werkgroep*, Deeltentamen schriftelijk |
|---|
*Voor deze onderwijsvorm kun je geen groep kiezen, je wordt hiervoor ingedeeld.
Doel vak
Onderzoek naar vertrouwen in de wetenschap – Je kunt de belangrijkste theorieën en bevindingen over trends en verschillen in vertrouwen in instituties zoals wetenschap en media uitleggen, en analyseren hoe en waarom dit vraagstuk gerelateerd is aan maatschappelijke ongelijkheid en polarisatie in Nederland.
Epistemologische benaderingen en onderzoeksmethoden – Je kunt een geschikt onderzoeksontwerp opstellen om een sociologische onderzoeksvraag over opvattingen over wetenschap te beantwoorden, en hierbij verantwoorden hoe de methodologische keuzes voortvloeien uit wetenschapsfilosofische aannames over wetenschappelijke kennisvergaring.
Standpunten over de waarde van kennis – Je kunt uitleggen waarom en hoe debatten over de status van wetenschappelijke kennis en de waarde van sociologisch onderzoek begrepen moeten worden in relatie tot de historisch-maatschappelijke context.
De politieke en ethische dimensie van onderzoek – Je kunt reflecteren op de spanning tussen waardevrije (neutrale) en waardevolle (maatschappelijk betrokken) wetenschap; je kunt op een verantwoorde, professionele manier omgaan met ethische principes en dilemma’s in onderzoek.
Houding als professionele socioloog – Je kunt vanuit verschillende professionele rollen uitleggen hoe onderzoeksbevindingen relevant en waardevol kunnen zijn voor de maatschappij.
Inhoud vak
Deze cursus richt zich op actuele controverses rondom de status van wetenschappelijke kennis en de waarde van sociologisch onderzoek. Wetenschappelijke bevindingen worden in publieke en politieke debatten vaak gebruikt als ondersteuning van argumenten, maar deze bevindingen worden ook steeds vaker afgedaan als “ook maar een mening”. Tegelijkertijd zijn er kritieken dat de gangbare wetenschapsbeoefening andere soorten kennis marginaliseert, omdat wetenschap en kennis in belangrijke mate gevormd worden door politieke en maatschappelijke processen. In deze cursus bestuderen we hoe deze ontwikkelingen passen in de bredere ontwikkeling van maatschappelijke polarisatie en afnemend vertrouwen in instituties en elites, en leer je je eigen positie te bepalen in de verschillende rollen als socioloog, bijvoorbeeld als adviseur, expert, journalist of opiniemaker.
Eerst analyseren we trends in hoe er in de samenleving wordt gedacht over wetenschap en wetenschappelijke kennis, en onderzoeken we verklaringen waarom de meningen van mensen hierover verschillen. De bereidheid om deel te nemen aan wetenschappelijk onderzoek, bijvoorbeeld door vragenlijsten in te vullen, is de afgelopen decennia gedaald. En in de echo chambers op sociale media lijkt iedereen tegenwoordig zijn eigen waarheid te hebben. Bij het analyseren van houdingen ten aanzien van kennis en wetenschap gebruiken we verschillende wetenschapsfilosofische posities. Meestal wordt het ‘klassieke’ onderscheid gemaakt tussen positivisme (‘verklaren’) en interpretativisme (‘begrijpen’). Dit sluit aan bij de tegenstelling die Mark Risjord in Philosophy of Social Science maakt tussen naturalisme en anti-naturalisme. Inzicht in beide benaderingen helpt methoden genuanceerd en flexibel in te zetten (mixed methods), wat vaak in de praktijk nodig is, in plaats van één bepaald ‘recept’ te volgen. Je past je inzicht in wetenschapsfilosofische assumpties toe in het ontwerpen van een onderzoek naar de rol en perceptie van wetenschap in de huidige samenleving. Je reflecteert op jouw eigen epistemologische uitgangspunten en bent beter in staat om actuele debatten hierover te begrijpen.
Vervolgens gaat de cursus dieper in op de politieke en ethische dimensie van onderzoek. Je leert om te gaan met de spanning tussen het streven naar een waardevrije en waardevolle wetenschap. Enerzijds wordt beargumenteerd dat bij het doen van onderzoek enige distantie nodig is, omdat wetenschappelijke kennis een zo onpartijdig en objectief mogelijk beeld beoogt te verschaffen. Anderzijds wordt gesteld dat de sociologie ook juist maatschappelijk betrokken en relevant moet zijn. We zullen stilstaan bij actuele debatten onder sociologen over academisch activisme, positionaliteit en de beperktheid van wetenschappelijke objectiviteit. En we bekijken hoe de standpunten van kritisch-emancipatoire benaderingen, die de rol van macht in wetenschap en kennisproductie aan de kaak stellen, ook worden gebruikt als argumenten tegen sociologisch onderzoek: dat zou een “linkse hobby” of zelfs “ideologie” zijn. In een individuele reflectie-opdracht laat je zien dat je de verschillen tussen de posities begrijpt, en ontwikkel je je eigen standpunt als het gaat om de waarde en relevantie van sociologisch onderzoek voor de maatschappij.
Aanvullende informatie onderwijsvormen
Werkcolleges. In de werkcolleges komen verschillende theorieën en opdrachten aan de orde en werk je aan het toepassen van kennis en presenteren van een onderzoeksvoorstel.
Toetsvorm
Opdracht bestaande uit het schrijven en presenteren van een onderzoeksvoorstel (groepsopdracht) naar de analyse van vertrouwen in de wetenschap. Daarnaast een opdracht bestaande uit een individueel verslag met een methodologische en wetenschapsfilosofische reflectie, waarin moet je blijk geeft verschillende posities te begrijpen en te kunnen verdedigen.
Literatuur
De literatuur zal nog nader bekend gemaakt worden via Canvas. Een gedeelte van de cursusliteratuur mag je zelf bepalen, afhankelijk van de gekozen onderzoeksvraag bij het onderzoeksvoorstel.
Afwijkende intekenprocedure
Bij dit vak kun je niet zelf intekenen voor één van de werkgroepen, maar word je ingedeeld door de vakcoördinator. De indeling wordt bekendgemaakt via Canvas. NB: Je moet op VU.nl wel intekenen voor het vak, met de overige bijbehorende vakonderdelen.
Aanbevolen voorkennis
Basiskennis van methodologie van sociaal-wetenschappelijk onderzoek en wetenschapsfilosofie voor sociale wetenschappen